پهپاد در عملیات جست‌وجو و نجات، ابزار پشتیبان تصمیم‌گیری و جمع‌آوری اطلاعات است؛ نه جایگزین فرمانده عملیات، تیم نجات، امدادگر، پزشک یا خلبان هواگرد سرنشین‌دار. استفاده مؤثر از پهپاد زمانی ارزشمند است که مأموریت آن دقیق تعریف شود، محدوده جست‌وجو مشخص باشد و اطلاعات به‌صورت قابل استفاده به تیم زمینی تحویل داده شود.

• ارزیابی سریع و ایمن صحنه پیش از ورود تیم زمینی
• پوشش مناطق کوهستانی، جنگلی، سیلابی و صعب‌العبور
• جست‌وجوی دیداری و حرارتی بر اساس طرح مأموریت
• تعیین مختصات هدف و انتقال موقعیت به تیم امدادی
• پایش تغییرات صحنه و خطرهای ثانویه
• مستندسازی مسیر پرواز، تصاویر و تصمیم‌های عملیاتی

پرواز خودسرانه در صحنه بحران می‌تواند عملیات هواگردهای امدادی و نجات را مختل کند. هر پرواز باید با مجوز، هماهنگی و فرمان عملیاتی روشن انجام شود.

• معرفی از سوی سازمان یا ثبت درخواست بررسی صلاحیت فردی
• داشتن مهارت پایه کنترل ایمن پهپاد
• ارائه گواهی خلبانی عمومی پهپاد یا مدرک مورد تأیید مرکز
• آشنایی اولیه با قوانین پرواز و مسئولیت‌های خلبان
• سلامت، تمرکز و توانایی فعالیت در محیط میدانی
• پذیرش ساختار فرماندهی و انضباط عملیاتی
• توانایی کار تیمی و ارتباط روشن با تیم زمینی

نداشتن سابقه امدادگری لزوماً مانع ورود نیست؛ اما نقش هر فرد باید از ابتدا مشخص باشد. این دوره، آموزش امداد پزشکی یا نجات فنی را جایگزین نمی‌کند.

• فرمانده عملیات: تعیین اولویت‌ها، محدوده مأموریت و تأیید آغاز یا توقف پرواز
• خلبان پهپاد: مسئول هدایت ایمن پرنده و اجرای مأموریت مصوب
• ناظر دیداری: پایش محیط، موانع، هواگردها و حفظ آگاهی موقعیتی
• کاربر محموله و تصویر: کنترل دوربین و ثبت هدف‌های احتمالی
• تحلیلگر اطلاعات: بررسی تصویر، مختصات و تطبیق با نقشه و گزارش‌های زمینی
• مسئول ایمنی: پایش خطر، شرایط جوی، محدوده پرواز و توقف عملیات ناایمن
• رابط تیم زمینی: انتقال اطلاعات قابل اقدام به گروه جست‌وجو یا نجات

در تیم‌های کوچک ممکن است یک نفر چند نقش داشته باشد؛ اما نقش خلبان، تصمیم عملیاتی، تحلیل هدف و ایمنی باید به‌صورت روشن تعریف و ثبت شوند.

• مبانی عملیات جست‌وجو و نجات و نقش پهپاد در آن
• قوانین، حریم هوایی و هماهنگی با هواگردهای امدادی
• ساختار فرماندهی، زنجیره گزارش و مسئولیت اعضای تیم
• بررسی هواشناسی، باد، دید، دما و محدودیت‌های پرواز
• ارزیابی خطر و انتخاب محل برخاست و فرود
• مدیریت باتری، ارتباطات و زمان ماندگاری مأموریت
• اصول جست‌وجوی دیداری و حرارتی
• نقشه‌خوانی، شبکه‌بندی محدوده و ثبت مختصات
• مدیریت داده، محرمانگی و مستندسازی عملیات
• رویه‌های قطع ارتباط، کاهش باتری و فرود اضطراری
• گزارش پس از مأموریت و تحلیل نقاط قابل بهبود

انتخاب الگوی جست‌وجو باید بر اساس آخرین موقعیت معتبر فرد، نوع زمین، پوشش گیاهی، موانع، زمان گم‌شدن، شرایط جوی و توان پرنده انجام شود.

• تقسیم منطقه به بخش‌ها و تعیین اولویت هر بخش
• جست‌وجوی مسیر مستقیم برای جاده، رودخانه و خط سیر احتمالی
• جست‌وجوی رفت‌وبرگشتی برای پوشش منظم یک منطقه
• جست‌وجوی مربع گسترش‌یابنده از آخرین موقعیت معتبر
• جست‌وجوی قطاعی برای بررسی چند محور از یک نقطه مرکزی
• جست‌وجوی پیرامونی در امتداد شیب، دره یا عارضه زمین
• ثبت بخش‌های بررسی‌شده و جلوگیری از تکرار بدون دلیل
• تعریف معیار توقف، تغییر الگو یا بازگشت پرنده

الگوی پرواز نباید صرفاً برای زیبایی یا پوشش ظاهری انتخاب شود؛ باید احتمال کشف هدف، محدودیت باتری و امکان هدایت تیم زمینی را بهبود دهد.

• انتخاب دوربین و زاویه مناسب برای نوع مأموریت
• تنظیم بزرگ‌نمایی، نوردهی و جهت گیمبال
• شناخت محدودیت تفکیک تصویر در ارتفاع‌های مختلف
• تشخیص نشانه‌های انسانی، پوشاک، رد حرکت و تجهیزات
• استفاده از تصویر حرارتی در شب یا پوشش دیداری محدود
• شناخت خطاهای ناشی از سنگ، خاک، سقف، خودرو و سطوح گرم
• تأیید هدف احتمالی با چند زاویه و ثبت شواهد
• جلوگیری از اعلام قطعی هدف بر اساس یک تصویر مبهم

دوربین حرارتی از میان دیوار، خاک، آوار متراکم یا پوشش ضخیم عبور نمی‌کند و هر نقطه گرم به‌معنای حضور انسان نیست. نتیجه باید با شرایط محیط، تصویر دیداری و گزارش تیم زمینی تطبیق داده شود.

1. ثبت محل هدف احتمالی روی نقشه مأموریت
2. استخراج مختصات در قالب مورد توافق تیم
3. ثبت زمان مشاهده، ارتفاع پرنده و جهت دوربین
4. گرفتن تصویر مرجع از عوارض قابل تشخیص اطراف
5. تعیین مسیر تقریبی دسترسی تیم زمینی
6. اعلام خطرهای مسیر مانند آب، شیب، آوار یا خطوط برق
7. خواندن دوباره مختصات و دریافت تأیید از گیرنده پیام
8. حفظ پرنده در موقعیت پشتیبان در صورت درخواست فرمانده

• استفاده از واژه‌های کوتاه، روشن و بدون ابهام
• اعلام موقعیت پرنده، وضعیت باتری و زمان باقی‌مانده
• گزارش مشاهده هدف به‌عنوان «هدف احتمالی» تا زمان تأیید
• اعلام فوری ورود هواگرد سرنشین‌دار یا خطر جدید
• هماهنگی کانال ارتباطی میان خلبان، فرمانده و تیم زمینی
• ثبت تصمیم‌های مهم و تغییر محدوده مأموریت
• پیش‌بینی روش جایگزین در صورت قطع اینترنت یا ارتباط رادیویی
• کنترل دسترسی به تصویر زنده و اطلاعات هویتی افراد

• دریافت گزارش اولیه و استخراج اطلاعات مأموریت
• تعیین آخرین موقعیت معتبر و محدوده جست‌وجو
• تقسیم منطقه و انتخاب الگوی پرواز
• برآورد باتری، تعداد نوبت پرواز و نقطه تعویض باتری
• تمرین حفظ مسیر در باد و دید محدود
• تمرین قطع ارتباط و بازگشت ایمن
• تمرین مشاهده هدف و تحویل مختصات
• تمرین تغییر مأموریت بر اساس اطلاعات جدید
• مرور مأموریت و تحلیل تصمیم‌های تیم

1. بازدید محل و ارزیابی خطرهای پروازی و زمینی
2. استقرار تیم، تعیین نقش‌ها و جلسه توجیه مأموریت
3. بررسی پرنده، باتری، دوربین و ارتباطات
4. اجرای جست‌وجوی دیداری در محدوده شبکه‌بندی‌شده
5. اجرای جست‌وجوی حرارتی در سناریوی کنترل‌شده
6. شناسایی هدف احتمالی و تأیید از زاویه دوم
7. ثبت مختصات و هدایت تیم زمینی تا محدوده هدف
8. تغییر الگو در پاسخ به گزارش جدید
9. مدیریت باتری و تعویض نوبت پرواز بدون از دست‌رفتن پوشش
10. پایان مأموریت، ثبت داده‌ها و جلسه مرور عملکرد

• تأیید فرمانده عملیات پیش از هر پرواز
• هماهنگی با مسئول فضای پروازی و هواگردهای امدادی
• توقف فوری پرواز هنگام مشاهده بالگرد یا هواگرد سرنشین‌دار
• تعیین محدوده برخاست، فرود و منطقه امن پیرامون خلبان
• کنترل باد، بارش، دید، دما و وضعیت باتری
• تعریف ارتفاع، مرز جغرافیایی و مسیر بازگشت
• ممنوعیت پرواز خارج از دید مستقیم بدون مجوز لازم
• ممنوعیت ورود به فضای محدود یا ممنوع بدون هماهنگی رسمی
• توقف عملیات در صورت اختلال کنترل، تصویر یا موقعیت‌یابی
• ثبت رویداد، برخورد، فرود اضطراری یا انحراف از برنامه

در صحنه‌ای که بالگرد، هواپیمای امدادی یا چند تیم پروازی حضور دارند، ایمنی و هماهنگی فضای پروازی بر ادامه جست‌وجوی پهپادی اولویت دارد.

• شروع پرواز بدون مأموریت روشن و محدوده مشخص
• تمرکز بر تصویر و غفلت از وضعیت پرنده و فضای اطراف
• اعلام قطعی هدف بر اساس یک تصویر یا نقطه حرارتی مبهم
• ادامه پرواز با باتری ناکافی یا ارتباط ناپایدار
• تکرار جست‌وجوی یک بخش بدون ثبت پوشش قبلی
• ارسال مختصات بدون قالب مشترک یا تأیید گیرنده
• ورود خودسرانه به محدوده پرواز بالگرد امدادی
• انتشار تصاویر آسیب‌دیدگان یا اطلاعات محرمانه
• پرواز داخل سازه ناپایدار بدون آموزش و تجهیزات تخصصی
• جایگزین‌کردن تصمیم تیم نجات با برداشت شخصی خلبان

رفتار ناایمن، نقض دستور توقف، ورود بدون مجوز به محدوده پروازی یا ارائه گزارش گمراه‌کننده می‌تواند مستقل از امتیاز آزمون موجب مردودی شود.

• پهپاد مناسب مأموریت با زمان پرواز و پایداری کافی
• دوربین دیداری با گیمبال پایدار
• دوربین حرارتی برای ماژول‌های مربوط
• باتری و تجهیزات شارژ ایمن و مدیریت‌شده
• نمایشگر، تبلت یا ایستگاه کنترل زمینی
• نقشه آفلاین و ابزار ثبت مختصات
• رادیو یا سامانه ارتباطی تیم
• جلیقه، علائم محدوده و تجهیزات ایمنی زمینی
• کارت حافظه و سامانه پشتیبان‌گیری داده
• چک‌لیست‌ها، فرم ثبت پرواز و گزارش مأموریت

نوع تجهیزات بر اساس سناریو و سازمان سفارش‌دهنده تعیین می‌شود. استفاده از تجهیزات شخصی فقط پس از بازرسی و تأیید مرکز مجاز است.

1. نامه معرفی سازمانی یا درخواست بررسی ثبت‌نام فردی
2. اسکن پشت و روی کارت ملی
3. اسکن تمام صفحات شناسنامه
4. عکس پرسنلی رنگی، جدید و زمینه سفید
5. گواهی خلبانی عمومی پهپاد یا مدرک مورد تأیید مرکز
6. گواهینامه مدیکال هوانوردی در صورت الزام برنامه نهایی
7. گواهی سلامت یا آمادگی جسمانی در صورت درخواست سازمان
8. تکمیل فرم ثبت‌نام، تعهدنامه ایمنی و محرمانگی
9. مدارک حراستی یا سازمانی متناسب با محل برگزاری

مدارک باید با دستگاه اسکنر و وضوح حداقل 300 نقطه در اینچ تهیه شوند. عکس موبایلی، تصویر تار یا فایل ناقص ممکن است پذیرفته نشود.

پس از تکمیل برنامه مصوب، حضور کامل در بخش عملی، قبولی در ارزیابی‌ها، تکمیل پرونده و تأیید واحد آموزش، گواهی پایان دوره تخصصی پرواز پهپاد در عملیات جست‌وجو و نجات توسط مرکز آموزشی صادر می‌شود.

گواهی پایان دوره به‌تنهایی مجوز پرواز عملیاتی، عضویت در تیم امداد، فرماندهی عملیات یا اجرای مأموریت مستقل نیست. حضور در عملیات واقعی نیازمند مجوز سازمان مسئول، هماهنگی فضای پروازی، تعیین نقش و رعایت ضوابط عملیاتی مربوط است.

دوره می‌تواند بر اساس نوع مأموریت سازمان سفارش‌دهنده، تجهیزات موجود، شرایط اقلیمی و سطح نیروها سفارشی‌سازی شود.

• ماژول جست‌وجوی کوهستان و جنگل
• ماژول سیلاب و مناطق آب‌گرفته
• ماژول شب و تصویربرداری حرارتی
• ماژول ارزیابی حادثه شهری و آوار
• ماژول چند تیم و چند پرنده
• ماژول فرماندهی، تحلیل تصویر و تحویل اطلاعات
• تمرین نهایی در محیط واقعی سازمان سفارش‌دهنده

درج نام یا نشان سازمان همکار، اعلام دوره مشترک یا انتشار گواهی مشترک فقط پس از انعقاد قرارداد و دریافت مجوز کتبی مجاز است.

شرکت کارا آمایش نارین کاسپین دارای مجوز آموزشی IR.TA.102 است. طراحی و اجرای نهایی این دوره مطابق چارچوب مصوب مرکز، الزامات CAD 9060 و مجوزها و هماهنگی‌های لازم انجام خواهد شد.